Prawa naukowca do wyników badań

Uwaga ! Treść tego wpisu jest częściowo nieaktualna z powodu zmian w przepisach, jakie miały miejsce po jego publikacji.

Wyniki badań naukowych mogą kwalifikować się jako jedno z praw własności przemysłowej. Ustawa określa komu służą prawa do wynalazku i innych dóbr własności przemysłowej, gdy powstają jako efekt realizacji umowy. Zasadą wynikającą z prawa własności przemysłowej jest, że w razie dokonania wynalazku (także innych praw własności przemysłowej) w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy albo innej umowy, prawa do dóbr własności przemysłowej przysługują pracodawcy lub zamawiającemu.

Odstępstwo od niej wynika z przepisów ustawy prawo o szkolnictwie wyższym. Chodzi o procedurę tzw. „uwłaszczenia naukowców”. Wprowadzono ją do naszego systemu prawnego w 2014 roku. Zgodnie z nią, jeżeli w ramach wykonywania przez pracownika uczelni publicznej obowiązków ze stosunku pracy powstaną wyniki badań naukowych kwalifikujące się jako wynalazek, wzór użytkowy, wzór przemysłowy, topografia układu scalonego, lub wyhodowaną albo odkrytą i wyprowadzona odmiana rośliny, naukowiec może nabyć do nich prawa, albo przynajmniej określony udział w korzyściach z ich komercjalizacji.

Pracownik, który doprowadził do powstania takich wyników powinien zgłosić ten fakt uczelni. Dokładne zasady na jakich dokonuje się zgłoszenia powinny wynikać z obowiązującego w danym ośrodku regulaminu wynalazczości. Uczelnia w ciągu trzech miesięcy od dnia otrzymania od pracownika informacji o takich wynikach badań naukowych podejmuje decyzję w sprawie komercjalizacji.

A co gdy decyzja o komercjalizacji nie zostanie podjęta w ciągu trzech miesięcy albo uczelnia nie zamierza komercjalizować wyników ? Wtedy jest zobowiązana w terminie trzydziestu dni złożyć pracownikowi ofertę nabycia praw do wyników. Przepisy mówią dokładnie o „ofercie zawarcia bezwarunkowej i odpłatnej umowy o przeniesienie praw do wyników badań naukowych oraz know-how związanego z tymi wynikami, łącznie z informacjami, utworami wraz z własnością nośników, na których utwory te utrwalono, i doświadczeniami technicznymi”.

Pracownik zyskuje więc możliwość pozyskania pełni praw do wyników badań naukowych. Zarazem ustawa przewiduje całkiem przyjazne warunki takiego nabycia. Wynagrodzenie przysługujące uczelni publicznej za przeniesienie praw nie może być wyższe niż 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego na dzień zawarcia umowy. Pamiętaj, że taka umowa przeniesienia własności praw do wyników badań naukowych musi być zawarta w formie pisemnej, pod rygorem nieważności.

Jeżeli uczelnia zdecyduje się komercjalizować wyniki badań, pozostają one własnością uczelni. Tak samo dzieje się jeśli pracownik nie skorzysta w oferty nabycia praw. Pracownik ma wtedy prawo do określonego udziału w korzyściach z komercjalizacji. Wysokość udziału w korzyściach i zasady ich obliczania zależą od przyjętego modelu komercjalizacji. Na temat modeli komercjalizacji więcej możesz przeczytać w tym wpisie. Warto wspomnieć, że jeśli prawa do wyników przejmuje pracownik, to swój udział w korzyściach z ich komercjalizacji z mocy ustawy posiada uczelnia publiczna.

Szczegółowe zasady udziału w korzyściach zostały określone w art. 86f ustawy prawo o szkolnictwie wyższym. Normuje on tę sprawę następująco:

Art. 86f

  1. W przypadku komercjalizacji pracownikowi przysługuje od uczelni publicznej nie mniej niż:

1) 50% wartości środków uzyskanych przez uczelnię z komercjalizacji bezpośredniej, obniżonych o nie więcej niż 25% kosztów bezpośrednio związanych z tą komercjalizacją, które zostały poniesione przez uczelnię lub spółkę celową;

2) 50% wartości środków uzyskanych przez spółkę celową w następstwie danej komercjalizacji pośredniej, obniżonych o nie więcej niż 25% kosztów bezpośrednio związanych z tą komercjalizacją, które zostały poniesione przez uczelnię lub spółkę celową.

  1. W przypadku komercjalizacji dokonanej przez pracownika, uczelni publicznej przysługuje 25% wartości środków uzyskanych przez pracownika z komercjalizacji, obniżonych o nie więcej niż 25% kosztów bezpośrednio związanych z tą komercjalizacją, które zostały poniesione przez pracownika.
  2. Przez koszty związane bezpośrednio z komercjalizacją rozumie się koszty zewnętrzne, w szczególności koszty ochrony prawnej, ekspertyz, wyceny wartości przedmiotu komercjalizacji i opłat urzędowych. Do kosztów tych nie wlicza się kosztów poniesionych przed podjęciem decyzji o komercjalizacji oraz wynagrodzenia, o którym mowa w art. 86e ust. 2.
  3. Prawa, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługują nie dłużej niż przez pięć lat od dnia uzyskania pierwszych środków.

W myśl ustawy prawo do udziału w korzyściach z komercjalizacji służy uprawnionemu nie dłużej niż przez pięć lat. Okres pięciu lat liczy się od dnia uzyskania pierwszych środków z komercjalizacji tych wyników. Zasadę tę stosuje się na równi, niezależnie od tego czy komercjalizację prowadzi uczelnia, czy naukowiec.

Zasady dotyczące przydziału praw do wyników badań oraz udziału w korzyściach z komercjalizacji proponowane w ustawie to pewien model. Można go zmienić. Prawo do odmiennego uregulowania tych kwestii przewidziano wyraźnie w art. 86h ustawy prawo o szkolnictwie. Takie ustalenia powinny przybrać formę umowy.

Trzeba pamiętać o specyfice przepisów ustawy prawo o szkolnictwie wyższym w części dotyczącej zasad nabywania praw do wyników i gwarantowanego udziału pracownika w korzyściach z komercjalizacji.  Mają one charakter norm prawa pracy. W pełni zastosowanie znajduje tu art. 18 § 1 kodeksu pracy. Zgodnie z nim modelowe rozwiązania wynikające z przepisów prawa pracy mogą być modyfikowane, ale jedynie na korzyść pracownika. Zawarcie umowy zmieniającej ustawowe zasady podziału praw i korzyści z komercjalizacji nie może więc prowadzić do pogorszenia sytuacji naukowca-pracownika.Wtedy umowa będzie nieważna i wobec braku odmiennych (ważnych) ustaleń stron zastosowanie znajdzie model ustawowy.

 

0 Komentarzy
0

Zostaw komentarz