Dotacja na utrzymanie potencjału badawczego – finansowanie działalności CTT

Sposób w jaki uczelnie wydają część dotacji na utrzymanie potencjału badawczego, która powinna być przeznaczona na działania związane z komercjalizacją, budzi poważne wątpliwości. Niewłaściwe wydatkowanie dotacji może skutkować orzeczeniem obowiązku jej zwrotu wraz z odsetkami, a także zarzutami naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Zgodnie z przepisami ustawy o zasadach finansowania nauki (dalej jako „uzfn”) uczelnie wyższe otrzymują z budżetu państwa środki finansowe, nazywane w ustawie „środkami finansowymi na naukę” (art. 1 pkt 1 uzfn). Prawną formą udzielania takich środków finansowanych jest dotacja. Wyodrębnioną część tych środków finansowych stanowią środki dedykowane na utrzymanie potencjału badawczego jednostki naukowej.

W myśl art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. h) uzfn do wydatków na utrzymanie potencjału badawczego  zalicza się „działania związane z komercjalizacją wyników badań naukowych i prac rozwojowych, polegające na analizie potrzeb rynku, stanu techniki, możliwości ochrony patentowej efektów tej działalności oraz opracowaniu projektów komercjalizacji”.

Z kolei art. 18 ust. 1a uzfn stanowi, że „na działania, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. h, jednostka naukowa przeznacza nie mniej niż 2% środków finansowych przyznanych na utrzymanie potencjału badawczego”.

Z treści przepisu art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. h) oraz art. 18 ust. 1a ustawy o zasadach finansowania nauki wynika, że uczelnia jest zobowiązana przeznaczyć co najmniej 2 % z dotacji otrzymanej na utrzymanie potencjału badawczego na działania związane z komercjalizacją, polegające na:

  • analizie potrzeb rynku,
  • analizie stanu techniki,
  • możliwości ochrony patentowej efektów tej działalności oraz
  • opracowaniu projektów komercjalizacji.

 

Tytułem przypomnienia, ustawa określa kierunki wydatkowania tych środków, nie wskazuje natomiast konkretnych rodzajowo wydatków jakie można czynić. Nieco więcej na ten temat pisałem tutaj. Katalog dopuszczalnych wydatków budzi wiele wątpliwości i pewnie poświęcę temu osobny wpis.

Przejdźmy jednak do tematu poruszonego w tytule – jak w tym wszystkim umiejscowione są Centra Transferu Technologii, czyli CTT. Z uzasadnienia małej ustawy o innowacyjności, która wprowadziła obowiązek przeznaczania 2 % dotacji na utrzymanie potencjału badawczego na komercjalizację dowiadujemy się:

Przedmiotowe zmiany (…) mają na celu ustabilizowanie finansowania działań związanych z komercjalizacją wyników badań naukowych i prac rozwojowych. Jednostki naukowe zobowiązane zostaną do przeznaczania na ten cel 0,5 % środków finansowych przyznanych na finansowanie utrzymania potencjału badawczego. Jednocześnie w uczelniach, w których funkcjonują centra transferu technologii (a zatem jednostki powołane w celu komercjalizacji bezpośredniej), jednostki naukowe będą finansować ich działanie.

Jak uzasadniali, tak też uczynili, nieco poprawiając sytuację CTT’ów, bowiem udział w dotacji na utrzymanie potencjału badawczego ostatecznie określono na 2 %, w miejsce planowanego wcześniej 0,5 %. Oprócz tego w art. 18 ust. 1b uzfn ustawodawca wyraźnie przewidział kto ma prowadzić działania związane z komercjalizacją finansowane z 2 % dotacji na utrzymani potencjału badawczego:

podstawowa jednostka organizacyjna uczelni, w której utworzono centrum transferu technologii, o którym mowa w art. 86 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, z przyznanych środków finansowych przeznaczonych na działania, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. h, finansuje działania tego centrum w tym zakresie”.

Przepis ten wprowadza określony przepływ środków finansowych – podstawowa jednostka organizacyjna uczelni posiadającej CTT finansuje działania tego centrum w wyżej wskazanym (wynikającym z art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. h oraz art. 18 ust. 1a uzfn) zakresie. Jest to rezultat tego, iż zgodnie z przepisami uzfn jeżeli na uczelni wyodrębniono podstawowe jednostki organizacyjne, posiadają one status jednostek naukowych i to na ich rzecz (a nie na rzecz uczelni jako całego podmiotu) przyznawane są środki finansowe na naukę.

Ustawodawca wyraźnie zastrzegł więc, że w uczelni, w której powołano CTT co najmniej 2 % dotacji na utrzymanie potencjału badawczego każda z jednostek naukowych musi przeznaczyć na sfinansowanie działalności CTT polegającej na realizacji zadań wymienionych w art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. h).

Część uczelni, w których funkcjonują Centra Transferu Technologii przyjęła odmienną praktykę. Zgodnie z nią wydatkowanie 2 % dotacji na utrzymanie potencjału uzasadnia się działaniami z zakresu komercjalizacji prowadzonymi przez samą jednostkę naukową (a nie CTT), z kolei w niektórych uczelniach w pierwszej kolejności wskazuje się na wydatki związane z komercjalizacja czynione przez wydziały, a jeżeli nie są one wystarczające, pozostałą kwotę przekazuje się celem sfinansowania działań CTT.

Jest to praktyka niezgodna z przepisami. To właśnie CTT są wyspecjalizowanymi jednostkami, które mają zajmować się komercjalizacją w skali całej uczelni. Dlatego ustawodawca przewidział przepływ środków finansowych w zakresie omawianych 2 % dotacji z jednostek naukowych do CTT. Dążył tym do zapewnienia CTT stabilizacji finansowej oraz zmobilizowania uczelni do podjęcia realnych działań ukierunkowanych na prowadzenie komercjalizacji.

Skoro ustawodawca wyraźnie przewidział, że w przypadku uczelni które powołały CTT 2 % dotacji na utrzymanie potencjału badawczego ma zostać przeznaczone na działania związane z komercjalizacją prowadzone przez CTT, to wydatkowanie środków z dotacji na utrzymanie potencjału badawczego na działania choćby i związane z komercjalizacją, ale nie realizowane przez CTT, nie wypełnia ustawowych przesłanek prawidłowego wydatkowania dotacji.

Na podstawie art. 169 ustawy o finansach publicznych dotacje udzielone z budżetu państwa wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem podlegają zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie. Pojęcie wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem nie doczekało się definicji legalnej. Należy odwołać się do art. 168 ust. 4 ustawy o finansach publicznych, który określa, na czym polega wykorzystanie dotacji. Zgodnie z tym przepisem, „wykorzystanie dotacji następuje przez zapłatę za zrealizowane zadania, na które dotacja była udzielona„.

Ustawa w przypadku uczelni na których działają CTT definiuje zadania na jakie udzielana jest dotacja na utrzymanie potencjału badawczego w jej części (2%) w dwojaki sposób: przedmiotowy i podmiotowy. Wskazuje w art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. h) przedmiotowy kierunek wydatkowania środków (na co można wydać dotację). W art. 18 ust. 1b precyzuje kto ma realizować zadania finansowane z dotacji (CTT). Zatem dotacja zostanie wykorzystana prawidłowo (zgodnie z przepisami prawa) gdy pieniądze będą wydane na przewidziane ustawą zadania – określone przedmiotowo przez art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. h) uzfn i realizowane przez CTT.

Podsumowując, jestem bardzo ciekawy jaki stopień wnikliwości przy rozliczaniu dotacji będzie prezentowało Ministerstwo. Pewne jest, że problem systemowy istnieje. Cel stawiany małej ustawie o innowacyjności w postaci zapewnienia stabilności finansowej CTT’ów nie został osiągnięty i coś należałoby w tej sprawie uczynić. A w tle decyzje o zwrocie dotacji i dyscyplina finansów publicznych.

0 Komentarzy
1

Zostaw komentarz

x Shield Logo
This Site Is Protected By
The Shield →